Czy tymczasowo aresztowany może korzystać z aparatu telefonicznego

Ustawa z dnia 20 lutego 2015 będąca nowelizacją kodeksu karnego i innych ustaw, z dniem 1 lipca 2015 wprowadziła istotną zmianę do Kodeksu Karnego Wykonawczego, dotyczącą uprawnień tymczasowo aresztowanego i jego kontaktu ze światem zewnętrznym poprzez korzystanie z aparatu telefonicznego.

Należy zauważyć, że omawiane zmiany nie wprowadzają możliwości korzystania z osobistych telefonów komórkowych, chodzi tu o możliwości prowadzenia rozmów z samoinkasującego aparatu telefonicznego – podobnego do tych które znajdują się w budkach telefonicznych – zarówno na koszt odbiorcy jak i rozmówcy.

Dotychczasowa i już uchylona konstrukcja art. 217c Kodeksu Karnego Wykonawczego jednoznacznie i kategorycznie zabraniała osobie tymczasowo aresztowanej korzystania z aparatu telefonicznego oraz innych środków łączności przewodowej i bezprzewodowej (satelitarne, radiowe, radiotelefoniczne, radioliniowe). Możliwość korzystania z aparatu telefonicznego przez tymczasowo aresztowanego uwzględniona w art. 217c kodeksu karnego wykonawczego stanowi swego rodzaju nowość – nieobecny dotychczas przywilej. Bez wątpienia zastosowanie przez ustawodawcę takiej normy zwiększa zakres swobody oraz możliwość kontaktu ze światem zewnętrznym takiej osoby.

Możliwość korzystania z aparatu telefonicznego przede wszystkim wpływa na zakres uprawnień wynikających z prawa do obrony, a w szczególności stanowi dopełnienie szeregu uprawnień wchodzących w skład prawa do korzystania z pomocy adwokata. Omawiana możliwość prowadzenia rozmowy telefonicznej powinna wskazywać na znaczne ułatwienie kontaktów z obrońcą, które w obecnej chwili są ograniczone jedynie do widzeń. Należy przypuszczać, że efektem będzie znaczne ułatwienie współpracy zarówno po stronie adwokata – obrońcy, jak i tymczasowo aresztowanego chcącego skorzystać z przysługującego mu prawa do obrony.

Podobnie jak w przypadku większości przywilejów przysługujących osobie tymczasowo aresztowanej podstawę przyznania uprawnienia do korzystania z aparatu telefonicznego ma stanowić decyzja właściwego organu, do którego dyspozycji na tym etapie postępowania pozostawać będzie tymczasowo aresztowany, tj. zgoda Prokuratora albo Sądu. Jeżeli taka osoba pozostaje do dyspozycji kilku organów, potrzebna jest zgoda wszystkich, chyba że organy te zarządzą inaczej.

Zgodnie z treścią art. 217c § 2 przesłankami negatywnymi, czyli tymi, których zaistnienie będzie powodowało odmowną decyzję właściwego organu w przedmiocie wydania zarządzenia o zgodzie na korzystanie z aparatu telefonicznego jest uzasadniona obawa, że to uprawnienie będzie wykorzystywane przez osobę tymczasowo aresztowaną do:

  • bezprawnego utrudnienia postępowania karnego (niszczenie i tworzenie dowodów, stosowanie groźby)

  • popełnienia przestępstwa, a w szczególności podżegania innych osób do popełnienia przestępstwa.

Ma to szczególny związek z ogólną charakterystyką i przesłankami zastosowania środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania.

W sytuacji gdy podstawą zastosowania tymczasowego aresztowania jest nakłanianie przez osobę podejrzaną do składania fałszywych zeznań lub wyjaśnień, czy też utrudnianie postępowania karnego w inny sposób niezgodny z prawem będzie również z tych samych względów okolicznością stanowiącą podstawę do wydania zarządzenia, w którego treści organ odmówi udzielenia zgody na korzystanie z aparatu telefonicznego. W takim przypadku wszystkie sposoby prowadzące do nawiązania przez tymczasowo aresztowanego kontaktu ze światem zewnętrznym stanowią zagrożenie dla prawidłowego prowadzenia postępowania. Nie ma tu znaczenia czy obawa takiego zachowania tymczasowo aresztowanego pojawiła się przed, czy w trakcie zastosowania tymczasowego aresztowania.

W przypadku decyzji odmownej w przedmiocie wyrażenia zgody na korzystanie z aparatu telefonicznego tymczasowo aresztowanemu przysługuje możliwość złożenia zażalenia do tego Sądu, do którego dyspozycji pozostaje, w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia lub doręczenia decyzji. Jeżeli zarządzenie wydał prokurator, właściwym do rozpoznania jest prokurator nadrzędny.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Mariusz Stańczak

Opublikowano artykuły | Skomentuj

Paczki dla osoby tymczasowo aresztowanej

Osoba tymczasowo aresztowana może otrzymać raz na kwartał paczkę z żywnością, której ciężar wraz z opakowaniem nie może przekroczyć 5 kg. Paczki zależnie od zasad panujących w danym areszcie śledczym powinny być pakowane w kartonowe opakowania, czasami dopuszczalne się podanie paczki w torbie. Paczkę należy dostarczyć osobiście do zakładu lub wysłać za pośrednictwem poczty, kuriera lub uprawnionego gońca wraz ze spisem jej zawartości znajdującym się wewnątrz paczki.

W momencie przyjmowania paczki przez pracownika aresztu śledczego, podlega ona wstępnej kontroli. Pracownik wykorzystuje do tego celu urządzenia techniczne oraz specjalnie szkolonego psa. Ponadto paczka podlega kontroli szczegółowej w obecności osadzonego poprzez: przesypanie, przekrojenie, przepakowanie, nakłucie artykułów w nich znajdujących się. Dopuszcza się również naruszenie przedmiotów w stopniu niezbędnym do przeprowadzenia skutecznej kontroli. Artykuły żywnościowe uznane przez lekarza lub innego upoważnionego pracownika służby zdrowia aresztu śledczego za nie nadające się do spożycia podlegają zniszczeniu w obecności tymczasowo aresztowanego.

Niedopuszczalne jest dostarczanie w paczkach żywnościowych artykułów:

  • których sprawdzenie jest niemożliwe bez ich naruszenia w istotny sposób,
  • znajdujących się w opakowaniach utrudniających kontrolę ich zawartości (słoiki, konserwy, napoje, itp.),
  • artykułów spożywczych własnego wyrobu,
  • wyrobów tytoniowych i używek,
  • witamin, lekarstw oraz środków leczniczych z wyjątkiem tych, które zostały wpisane na receptę przez lekarza aresztu,
  • artykułów żywnościowych wymagających obróbki termicznej.

Prawo do korzystania z żywności oraz środków leczniczych i higienicznych otrzymywanych spoza aresztu śledczego, uzależnione jest od zgody organu, który w danym areszcie jest władny do wydania takiej decyzji oraz dyrektora aresztu śledczego. Wymagana jest pozytywna decyzja obu tych organów. Należy zauważyć, że to osoba tymczasowo aresztowana musi czynić starania, aby uzyskać taką zgodę. Oznacza to, że to ona musi uzyskać zgodę od właściwego organu, a nie osoba przebywająca na wolności, która chce taką paczkę nadać.

W uzasadnionym wypadku, po otrzymaniu zgody dyrektora, osadzony może otrzymać paczkę żywnościową przekraczającą dopuszczalny ciężar. W wypadku braku takiej zgody, paczka o wadze przekraczającej 5 kg wraz z opakowaniem, podlegają zwrotowi w całości do nadawcy na koszt osadzonego. To samo dotyczy paczki zawierającej przedmioty, których posiadanie w jednostce jest zabronione.

 W większości aresztów śledczych istnieje również możliwość realizacji uprawnień osadzonych do otrzymania paczek z żywnością za pośrednictwem kantyny – punktu sprzedaży mieszczącego się na terenie aresztu.

Paczki żywnościowe są dostarczane osadzonym przebywającym w jednostce na podstawie wypełnionego formularza zamówienia na paczkę żywnościową wraz z oryginałem dowodu wpłaty lub potwierdzeniem przelewu za zamówione artykuły. Zamówienie sporządzane jest na podstawie listy produktów dostępnych w punkcie sprzedaży. Najczęściej obowiązują ceny z dnia wpływu formularza zamówienia do jednostki.

 Osoba tymczasowo aresztowana może również ubiegać się o wydanie zezwolenia dyrektora aresztu na otrzymanie tzw. paczki odzieżowej. Takie zezwolenie jest podstawą do wydania talonu na dostarczenie rzeczy, na które dyrektor wyraził zgodę. Z kolei talon uprawnia do otrzymania paczki z odzieżą, bielizną, obuwiem i innymi przedmiotami osobistego użytku oraz środkami higieny osobistej.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Mariusz Stańczak

Opublikowano artykuły | Skomentuj

Zezwolenie dla tymczasowo aresztowanego na opuszczenie zakładu z powodu zaistnienia szczególnych okoliczności

Zgodnie z treścią art. 217d i art. 141a § 1 i 3 Kodeksu karnego wykonawczego Dyrektor Aresztu Śledczego może udzielić osobie tymczasowo aresztowanej zezwolenia na opuszczenie Aresztu pod warunkiem, że nastąpi to:

  • pod konwojem  Funkcjonariusza Służby Więziennej, osoby godnej zaufania lub samodzielnie,

  • na okres nieprzekraczający 5 dni,

  • w wyjątkowych sytuacjach rodzinnych, do których wg przepisu należą:

    • odwiedziny poważnie chorego członka rodziny,

    • pogrzeb członka rodziny,

    • w innych wypadkach szczególnie ważnych dla tymczasowo aresztowanego,

tylko po uzyskaniu wcześniejszej zgody Prokuratora lub Sądu, do którego dyspozycji pozostaje.

Warto zauważyć, że fakultatywny charakter udzielenia zezwolenia na opuszczenie aresztu nie daje osobie tymczasowo aresztowanej gwarancji bezwarunkowego prawa do opuszczenia zakładu karnego np. w celu uczestnictwa w pogrzebie osoby z rodziny. W każdym przypadku oceny merytorycznej oraz zasadności wydania zezwolenia dokonują organy do których dyspozycji pozostaje tymczasowo aresztowany – Prokurator lub Sąd.

W piśmiennictwie wskazuje się, że określenie „wypadków szczególnie ważnych dla tymczasowo aresztowanego” jest pojęciem szerokim i należy je rozumieć dwojako. Z jednej strony mogą go stanowić wypadki losowe, z drugiej natomiast wypadki związane z sytuacją osobistą oraz rodzinną osoby tymczasowo aresztowanej. Można tutaj wymienić kilka sytuacji będących przykładami:

  1. wypadków losowych osób najbliższych dla osoby aresztowanej np. śmierć, wypadek samochodowy

  2. wypadków losowych dotyczącymi mienia tymczasowo aresztowanego i są to m. in. powódź, pożar domu lub inny kataklizm mający bezpośredni wpływ na mienie

  3. ważnych wydarzeń rodzinnych dotyczącymi osób najbliższych dla tymczasowo aresztowanego, np. chrzciny, komunia św., ślub

  4. ważnych wydarzeń odnoszących się do osoby samego tymczasowo aresztowanego, np. ważny egzamin, obrona pracy magisterskiej, konieczność uczestnictwa w istotnej transakcji majątkowej np. sprzedaż nieruchomości.

Przed udzieleniem tymczasowo aresztowanemu zezwolenia na opuszczenie aresztu śledczego, wychowawca sporządza obligatoryjnie prognozę kryminologiczno-społeczną. W niektórych sytuacjach wymagających bardzo szybkiego wydania decyzji, prognoza ta nie musi mieć pełnego zakresu i może zostać zawężona do najistotniejszych i niezbędnych elementów. Decyzja w przedmiocie zezwolenia na opuszczenie aresztu powinna uwzględniać dyrektywy wynikające z kodeksowych celów wykonywania kary. Negatywna prognoza wobec tymczasowo aresztowanego nie powinna wykluczać możliwości uzyskania przez niego zezwolenia. Właśnie w takim przypadku ustawodawca przewidział możliwość udzielana zezwolenie pod konwojem funkcjonariusza Służby Więziennej lub w asyście innej osoby godnej zaufania.

Zezwolenie opuszczenia aresztu pod konwojem” nie musi być zarządzane w każdej sytuacji, szczególnie wtedy, gdy taka potrzeba nie istnieje i nie ma uzasadnienia dla zastosowania takiej formy. Potrzeba opuszczenia aresztu pod konwojem powinna wynikać przede wszystkim z obawy, że tymczasowo aresztowany może w czasie trwania zezwolenia naruszyć porządek prawny lub wykorzystać zezwolenie niezgodnie z przeznaczeniem.

Decyzja o odmowie udzielenia zezwolenia na opuszczenie aresztu lub zarządzenie o niewyrażeniu zgody na udzielenie takiego zezwolenia może być zaskarżona przez tymczasowo aresztowanego do sądu penitencjarnego w trybie art. 7 kodeksu karnego wykroczeń.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Mariusz Stańczak

Opublikowano artykuły | Skomentuj

Wydanie listu żelaznego pod warunkiem wpłaty poręczenia majątkowego

W poprzednim artykule zatytułowanym „Wydanie listu żelaznego” wskazałam z Adwokatem Mariuszem Stelmaszczykiem, że list żelazny jest wystawionym przez Sąd dokumentem gwarantującym podejrzanemu/oskarżonemu uczestniczenie w prowadzonym przeciwko niemu postępowaniu karnym z wolnej stopy, tzn. z wolności pod warunkiem wypełniania przez podejrzanego/oskarżonego obowiązków:

  • stawiennictwa na każde wezwanie Prokuratora lub Sądu

  • przebywania we wskazanym Prokuratorowi lub Sądowi miejscu pobytu w Polsce.

  • powstrzymania się od bezprawnych działań utrudniających prowadzone przeciwko podejrzanemu/oskarżonemu postępowanie karne, np. nakłaniania świadków do składania fałszywych zeznań.

Jak widać list żelazny jest alternatywą dla tymczasowego aresztowania – jego funkcją jest zapewnienie udziału podejrzanego/oskarżonego w postępowaniu karnym bez konieczności jego tymczasowego aresztowania.

Zgodnie z art.283§1 k.p.k. Sąd Okręgowy może uzależnić wydanie listu żelaznego od złożenia przez podejrzanego/oskarżonego lub inną osobę działającą na jego rzecz poręczenia majątkowego. Celem tego uregulowania jest wzmocnienie skuteczności przestrzegania przez podejrzanego/oskarżonego nałożonych na niego w liście żelaznym obowiązków, tzn. stawiennictwa na każde wezwanie Prokuratora lub Sądu, przebywania pod adresem pobytu wskazanym Sądowi i powstrzymania się od matactwa procesowego.

Jeżeli podejrzany/oskarżony złamie warunki „umowy” poprzez naruszenie ciążących na nim obowiązków, np. zmieni miejsce pobytu w kraju bez uprzedniej zgody Sądu prowadzącego przeciwko niemu postępowanie karne lub będzie nakłaniał świadków do składania fałszywych zeznań, wówczas:

  • Sąd, na podstawie art.282§2 k.p.k. wyda postanowienie o odwołaniu wystawionego wobec podejrzanego/oskarżonego listu żelaznego, co umożliwi jego tymczasowe aresztowanie

a ponadto

  • Sąd, na podstawie art.283§2 k.p.k. orzeknie o przepadku na rzecz Skarbu Państwa kwoty wpłaconej tytułem poręczenia majątkowego.

Uzależnienie wydania listu żelaznego od złożenia poręczenia majątkowego może nastąpić na wniosek  Prokuratora lub z inicjatywy Sądu rozpoznającego wniosek podejrzanego/oskarżonego o wydanie listu żelaznego.

Sam podejrzany/oskarżony może we wniosku o wydanie listu żelaznego zaproponować dodatkowo wpłatę poręczenia majątkowego, co znacząco zwiększa jego szansę na uwzględnienie wniosku przez Sąd.

Decyzję o wydaniu listu żelaznego uzależnionego od poręczenia majątkowego  Sąd wydaje w formie postanowienia. W postanowieniu tym zgodnie z art. 266 § 2 k.p.k Sąd wskazuje jest rodzaj poręczenia (wpłata kwoty pieniędzy, złożenie akcji, obligacji czy innych papierów wartościowych, ustanowienie zastawu na ruchomości lub hipoteki na nieruchomości), jego wysokość, a także termin jego złożenia.

Poręczenie majątkowe może być złożone zarówno przez podejrzanego/oskarżonego, jak i również przez inną osobę (np ojca, matkę, znajomego) , o czym wprost mówi art. 266 § 1 k.p.k.

Decyzja Sądu o uzależnieniu listu żelaznego od poręczenia przybiera postać odrębnego postanowienia poprzedzającego postanowienie o wydaniu listu żelaznego. Dopiero gdy podejrzanego/oskarżony lub inna osoba złoży poręczenie majątkowe, wówczas Sąd może wydać list żelazny.

Zgodnie z art. 283 § 2 k.p.k w sytuacji, gdy dojdzie do odwołania listu żelaznego obarczonego poręczeniem majątkowym, wartości majątkowe udzielone z tytułu poręczenia ulegają przepadkowi lub ściągnięciu o czym orzeka właściwy miejscowo Sąd Okręgowy. Jak wspomniałam w poprzednim artykule obowiązywanie listu żelaznego trwa aż do prawomocnego zakończenia postępowania. Gdy wyrok się uprawomocni, w sprawie, w której wydano warunkowy list żelazny, Sąd zarządza zwrot poręczenia majątkowego poręczającemu, a więc osobie, która wpłaciła kwotę poręczenia. Natomiast, w przypadku gdy oskarżony zostanie skazany na karę pozbawienia wolności, to w myśl art.269§2 k.p.k. – zwolnienie poręczenia majątkowego następuje z chwilą rozpoczęcia odbywania przez skazanego orzeczonej kary.

Zgodnie z art.283§2 k.p.k. na postanowienie Sądu Okręgowego o odwołaniu listu żelaznego oraz przepadku na rzecz Skarbu Państwa kwoty wpłaconej tytułem poręczenia majątkowego przysługuje zażalenie.

Autor: Aplikant Adwokacki Patrycja Ponikowska

 

Opublikowano artykuły | Skomentuj

Wydanie listu żelaznego

List żelazny jest wystawionym przez Sąd dokumentem gwarantującym oskarżonemu / podejrzanemu uczestniczenie w prowadzonym przeciwko niemu postępowaniu karnym z wolnej stopy, tzn. z wolności pod warunkiem wypełniania przez podejrzanego/oskarżonego obowiązków:

  • stawiennictwa na każde wezwanie Prokuratora lub Sądu

  • przebywania we wskazanym Prokuratorowi lub Sądowi miejscu pobytu w Polsce. Podejrzany/oskarżony może zmienić miejsce pobytu tylko za uprzednią zgodą Prokuratora lub Sądu prowadzącego przeciwko niemu postępowanie karne

  • powstrzymania się od bezprawnych działań utrudniających prowadzone przeciwko podejrzanemu/oskarżonemu postępowanie karne, np. nakłaniania świadków do składania fałszywych zeznań.

List żelazny jest alternatywą dla tymczasowego aresztowania. Zapewnia udział podejrzanego/oskarżonego w postępowaniu karnym bez konieczności jego tymczasowego aresztowania.

List żelazny został uregulowany w rozdziale 30 Kodeksu Postępowania Karnego w przepisach art.281 do 284 k.p.k.

Kto jest uprawniony do wydania listu żelaznego?

W myśl art. 281 k.p.k. wniosek podejrzanego / oskarżonego o wydanie listu żelaznego rozpoznaje Sąd Okręgowy, w którego okręgu jest prowadzone postępowanie karne przeciwko osobie ubiegającej się o wydanie listu żelaznego.

Kto może się ubiegać o wydanie listu żelaznego?

Zgodnie z art.281 k.p.k. list żelazny może zostać wydany oskarżonemu lub podejrzanemu przebywającemu za granicą Polski. Oznacza to, że o wydanie listu żelaznego może się ubiegać:

  • przebywający za granicą Polski podejrzany, tj. osoba, której Prokurator lub inny organ prowadzący postępowanie przygotowawcze (np. Policjant) przedstawił zarzut popełnienia przestępstwa. Przedstawienie zarzutu popełnienia przestępstwa następuje w postaci wydania postanowienia. Możliwe jest również przedstawienie zarzutu popełnienia przestępstwa ustnie – do protokołu przesłuchania w charakterze podejrzanego (por. art. 71§1 w zw. z art.71§3 k.p.k.).

lub

  • przebywający za granicą Polski oskarżony, tj. osoba, wobec której Prokurator skierował do Sądu akt oskarżenia o popełnienia przestępstwa lub wniosek o warunkowe umorzenie postępowania karnego ( por. art. 72 § 2 k.p.k).

Jakie są warunki wydania listu żelaznego?

W świetle art.281 k.p.k. właściwy miejscowo Sąd Okręgowy może wydać podejrzanemu/oskarżonemu list żelazny, jeżeli oskarżony przebywający za granicą złoży oświadczenie, że stawi się do Sądu lub do Prokuratora w oznaczonym terminie pod warunkiem odpowiadania z wolnej stopy.

List żelazny może zostać wydany osobie która łącznie spełnia następujące warunki:

  • jest podejrzanym lub oskarżonym o popełnienie przestępstwa. Wydanie listu żelaznego jest dopuszczalne tylko w postępowaniu rozpoznawczym, tzn. do prawomocnego wyroku skazującego lub uniewinniającego. Nie jest możliwe wydanie listu żelaznego po prawomocnym wyroku skazującym za przestępstwo, a więc na etapie postępowania wykonawczego

  • przebywa za granicą Rzeczypospolitej Polski. Nie ma przy tym znaczenia czy pobyt ten jest przejściowy, czy też oskarżony ma tam stałe miejsce pobytu lub zamieszkania. Dopuszczalne jest wydanie listu żelaznego zarówno w stosunku do obywatela polskiego, jak i w stosunku do obywatela innego państwa

  • złoży oświadczenie, zgodnie z którym stawi się do Sądu lub do Prokuratora w oznaczonym terminie pod warunkiem odpowiadania z wolnej stopy. Oświadczenie takie wymaga formy pisemnej i może być przekazane za pośrednictwem obrońcy lub osoby trzeciej. Wniosek o wydanie listu żelaznego należy złożyć korespondencyjnie albo za pośrednictwem adwokata we właściwym miejscowo Sądzie Okręgowym.

Postanowienie o wydaniu listu żelaznego

Wydanie listu żelaznego następuje w formie postanowienia, w którym Sąd Okręgowy zapewnia oskarżonemu/podejrzanemu pozostawanie na wolności, aż do prawomocnego zakończenia prowadzonemu przeciwko niemu postępowania karnego o przestępstwo, jeżeli:

  • będzie się stawiał na każde wezwanie Sądu albo Prokuratora

  • nie będzie się wydalał bez pozwolenia Sądu z obranego – wskazanego Sądowi miejsca pobytu w kraju

  • nie będzie nakłaniał do składania fałszywych zeznań lub wyjaśnień albo w inny bezprawny sposób utrudniał prowadzone przeciwko niemu postępowanie karne.

Uzależnienie wydania listu żelaznego od złożenia poręczenia majątkowego

Zgodnie z art.283§1 k.p.k. Sąd Okręgowy rozpoznając wniosek oskarżonego/podejrzanego o wydanie listu żelaznego może uzależnić jego uwzględnienie od złożenia poręczenia majątkowego. Szerzej na ten temat napiszę w kolejnym artykule „Uzależnienie wydania listu żelaznego od złożenia poręczenia majątkowego”

Odwołanie listu żelaznego

Naruszenie przez oskarżonego/podejrzanego warunków (obowiązków) określonych w liście żelaznym, np. nieusprawiedliwione niestawiennictwo na wezwanie Prokuratora skutkuje wydaniem przez Sąd Okręgowy postanowienia o odwołaniu listu żelaznego.

Zażalenie na odmowę wydania lub odwołanie listu żelaznego

Zgodnie z art.284§2 k.p.k. na odmowę wydania listu żelaznego, jak również na jego odwołanie służy zażalenie w terminie 7 dni od doręczenia postanowienia. Zażalenie składa się do Sądu Apelacyjnego za pośrednictwem Sadu Okręgowego, który wydał zaskarżone postanowienie. Opisze szerzej ten temat w kolejnym artykule „Odwołanie listu żelaznego”.

Autorzy: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Patrycja Ponikowska

Opublikowano artykuły | Skomentuj

Tymczasowo aresztowany a skazany

Tymczasowo aresztowany to osoba podejrzana lub oskarżona o popełnienie przestępstwa, wobec której Sąd wydał postanowienie o zastosowaniu środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania. Tymczasowo aresztowany to zatem osoba pozbawiona wolności – osadzona w Areszcie Śledczym na mocy postanowienia Sądu wydanego jeszcze  w trakcie prowadzonego przeciwko niej postępowania karnego, zanim zapadł prawomocny wyrok skazujący ją za przestępstwo. Celem tymczasowego aresztowania jest uchronienie postępowania karnego przed realną groźbą podejmowania przez osobę podejrzaną lub oskarżoną o przestępstwo  bezprawnych działań zmierzających do utrudnienia procesu karnego.

Skazany to osoba, wobec której zapadł prawomocny wyrok skazujący za popełnienie przestępstwa. Skazany na karę pozbawienia wolności, to zatem osoba, wobec której uprawomocnił się wyrok skazujący na karę pozbawienia wolności. Kara pozbawienia wolności jest orzekana w dwóch postaciach:

  • jako kara bezwzględnego pozbawienia wolności – konsekwencją jej prawomocnego orzeczenia jest wezwanie skazanego do odbycia kary pozbawienia wolności w zakładzie karnym, a w razie  nie stawienia się przez skazanego – jego doprowadzenie przez Funkcjonariuszy Policji

  • jako kara pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania – w tym wypadku Sąd w wyroku skazującym wymierza sprawcy przestępstwa karę pozbawienia wolności, lecz jednocześnie zawiesza jej wykonanie na okres próby wynoszący od 2 do 5 lat licząc od uprawomocnienia się wyroku. Jeśli okres próby przebiegnie pomyślnie, wówczas po upływie 6 miesięcy od zakończenia okresu próby następuje zatarcie skazania, tj. wykreślenie wyroku skazującego z Krajowego Rejestru Karnego, skazany przestaje wówczas figurować jako osoba karana  za przestępstwo, a do sprawy karnej nie ma już powrotu, tzn. orzeczona wobec skazanego kara pozbawienia wolności nie może zostać już nigdy wykonana. Sąd zachowuje możliwość zarządzenia wykonania wobec skazanego kary pozbawienia wolności. Konsekwencją wydania przez Sąd postanowienia o zarządzeniu wykonania wobec skazanego kary pozbawienia wolności  i uprawomocnienia się tego orzeczenia jest osadzenie skazanego w Zakładzie Karnym

W Zakładach Karnych i Aresztach Śledczych są osadzeni zarówno tymczasowo aresztowani jak i skazani na karę pozbawienia wolności. Ich sytuacja, zakres ich praw i obowiązków jest jednak różny. Tymczasowe aresztowanie, ze względu na swój izolacyjny charakter jest dużo bardziej dotkliwe dla osadzonego, niż pobyt w więzieniu dla skazanych na karę pozbawienia wolności.

Oto podstawowe różnice:

Zgodnie z art.217 a Kodeksu Karnego Wykonawczego korespondencja, a więc listy wysyłane i odbierane przez osobę tymczasowo aresztowaną są cenzurowane przez Prokuratora lub Sąd, do których dyspozycji pozostaje aresztowany, co powoduje wielotygodniowe opóźnienia poczty. Jedynie korespondencja pomiędzy aresztowanym a jego obrońcą co do zasady nie podlega cenzurze. Więcej na ten temat przeczytasz w artykułach:  „Cenzura korespondencji tymczasowo aresztowanego” oraz „Korespondencja pomiędzy aresztowanym a jego obrońcą”  

Osoby tymczasowo aresztowane nie mają, w przeciwieństwie do skazanych, prawa do rozmów telefonicznych i mailowych. Ograniczenia swobody prowadzenia rozmów przez tymczasowego aresztowanego zostały uregulowane w art. 217c  k.k.w zgodnie, z którym tymczasowo aresztowany nie może korzystać z aparatu telefonicznego oraz innych środków łączności przewodowej i bezprzewodowej.

Zgodnie z art.217§1 Kodeksu Karnego Wykonawczego osoba tymczasowo aresztowana może uzyskać widzenie tylko za zgodą Prokuratora lub Sądu, do którego dyspozycji pozostaje. Odwiedziny osób skazanych, odbywających kare pozbawienia wolności są wolne od tego ograniczenia, tzn. odbywają się bez konieczności uzyskania zgody Sądu.

Zgodnie z art.216§2 Kodeksu Karnego Wykonawczego osoba tymczasowo aresztowana może otrzymywać od osób spoza Aresztu Śledczego paczki z żywnością, lekarstwami i artykułami higienicznymi tylko za zgodą Sądu lub Prokuratora, do których dyspozycji pozostaje oraz Dyrektora Aresztu Śledczego. 

Zgodnie z art.217 d i art.141 a§1 i 3 Kodeksu karnego Wykonawczego osoba tymczasowo aresztowana może uzyskać zezwolenie Dyrektora Aresztu Śledczego na opuszczenie Aresztu pod konwojem  Funkcjonariusza Służby Więziennej na okres do 5 dni w wyjątkowych sytuacjach rodzinnych, jak np. odwiedziny poważnie chorego członka rodziny lub pogrzeb tylko po uzyskaniu wcześniejszej zgody Prokuratora lub Sądu, do którego dyspozycji pozostaje.

Zgodnie z art.218§1 Kodeksu Karnego Wykonawczego osoba tymczasowo aresztowana może uzyskać zgodę Dyrektora Aresztu Śledczego na wykonywanie pracy zarobkowej poza obrębem Aresztu tylko po uprzedniej zgodzie Prokuratora lub Sądu, do którego dyspozycji pozostaje. Od razu jednak zaznaczam, że jest to przepis martwy, w praktyce nie stosowany, tzn. jeszcze nie spotkałem aresztowanego, który uzyskałby zgodę na podjęcie zatrudnienia poza Aresztem Śledczym.

Zgodnie z art. 221a Kodeksu Karnego Wykonawczego poruszanie się osoby tymczasowo aresztowanego po terenie Aresztu Śledczego, korzystanie ze spacerów, kąpieli, zajęć kulturalno-oświatowych jest ograniczone w porównaniu do osoby skazanej odbywającej kare pozbawienia wolności. W praktyce tymczasowo aresztowany spędza cały czas w celi, wychodzi z niej 1-2 razy dziennie na spacer lub kąpiel, nie ma szansy na zatrudnienie czy nawet bezpłatne prace w obrebie Aresztu Śledczego i jest pozbawiony możliwości uczestniczenia w zajęciach kulturalno-oświatowych, a jego widzenia z najbliższą rodzina odbywaja się 1 raz w miesiącu

Zgodnie z art. 207 k.k.w. ograniczenia praw osób tymczasowo aresztowanych mają służyć realizacji celów, dla których ten środek zastosowano, a w szczególności zabezpieczeniu prawidłowego toku postępowania karnego.

Z jednej strony ograniczenia swobody osoby tymczasowo aresztowanej wynikają z konieczności zapewnienia prawidłowego toku tego postępowania karnego, z drugiej stanowią drastyczną ingerencję w sferę wolności osobistej, powodując, że oskarżony jeszcze przed wydaniem prawomocnego orzeczenia w zakresie swej odpowiedzialności karnej jest tej wolności pozbawiony.

 Autor: Aplikant Adwokacki Patrycja Ponikowska

Opublikowano artykuły | 2 komentarze

Korespondencja pomiedzy aresztowanym a jego obrońcą

W poprzednim artykule zatytułowanym „Cenzura korespondencji z tymczasowo aresztowanym” opisałam zasady cenzurowania przez Prokuratorów, Sędziów i Dyrektorów Aresztów Śledczych korespondencji wysyłanej i odbieranej przez osobę tymczasowo aresztowaną.

Powstaje jednak  pytanie: co się dzieje z korespondencją pomiędzy aresztowanym a jego obrońcą? Czy listy wysyłane przez aresztowanego do reprezentującego go Adwokata także są otwierane, czytane i cenzurowane? To samo pytanie dotyczy korespondencji wysyłanej przez Adwokata do  tymczasowo aresztowanego podejrzanego/oskarżonego, którego broni w postępowaniu karnym.

Odpowiedź na te pytanie brzmi: nie – korespondencja pomiędzy aresztowanym a jego obrońcą nie podlega cenzurze. Listy pomiędzy Adwokatem a aresztowanym są  „nietykalne”, nikt z Administracji Aresztu Śledczego, Policji, Prokuratury czy Sądu nie może ich nawet  otworzyć i  przeczytać. Są one przesyłane bezpośrednio do adresata.

W postępowaniu przygotowawczym, zgodnie § 200 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 marca 2010r. – Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych Prokuratury (Dz.U.2010.49.296), korespondencję tymczasowo aresztowanych z obrońcą lub pełnomocnikiem będącym adwokatem lub radcą prawnym przesyła się niezwłocznie do adresata bez jej cenzurowania, umieszczając na kopercie adnotację „bez cenzury” opatrzoną datą i podpisem.

Od tej zasady zachodzi tylko jeden wyjątek przewidziany w art. 73 § 3 k.p.k. Zgodnie z art.73 § 3 i 4 k.p.k. na etapie postępowania przygotowawczego Prokurator może zarządzić kontrolę, a więc cenzurę korespondencji podejrzanego z jego obrońcą w okresie 14 dni od aresztowania podejrzanego, jeśli wymaga tego dobro śledztwa.

Prokurator może zatem cenzurować korespondencję pomiędzy podejrzanym a jego obrońcą: tylko w okresie 14 dni od aresztowania podejrzanego i tylko wówczas, gdy wykaże, że wymaga tego dobro postępowania karnego.

Cenzura korespondencji podejrzanego z jego obrońcą wymaga wydania przez Prokuratora zarządzenia. W tym zarządzeniu Prokurator powinien uzasadnić, dlaczego to ograniczenie prawa podejrzanego do obrony jest konieczne dla dobra śledztwa.

Cenzura korespondencji podejrzanego z jego obrońcą  nie jest dopuszczalna na etapie postępowania sądowego, a więc już po wniesieniu do Sądu aktu oskarżenia.

Zgodnie z § 313 pkt  3. Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007  -regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz.U. 2007 nr 38 poz. 249) korespondencję tymczasowo aresztowanych i skazanych z obrońcą lub pełnomocnikiem będącym adwokatem lub radcą prawnym przesyła się niezwłocznie do adresata bez jej cenzurowania, umieszczając na kopercie  adnotację „bez cenzury” opatrzoną datą i podpisem.

Autor: Aplikant Adwokacki Patrycja Ponikowska

Opublikowano Bez kategorii | Skomentuj

Cenzura korespondencji z tymczasowo aresztowanym

Tymczasowe aresztowanie, ze względu na swój izolacyjny charakter jest dużo bardziej dotkliwe dla osadzonego, niż pobyt w więzieniu dla skazanych. Wyraża się to między innymi w kontroli korespondencji, która jest cenzurowana przez organ śledczy, co powoduje niejednokrotnie wielotygodniowe opóźnienia poczty.

Kontrola korespondencji z tymczasowo aresztowanym została uregulowana w art. 217a kodeksu karnego wykonawczego. Zgodnie z tym artykułem korespondencja tymczasowo aresztowanego podlega zatrzymaniu, cenzurze lub nadzorowi organu, do którego dyspozycji tymczasowo aresztowany pozostaje.

Dla przykładu: cenzurą korespondencji osoby tymczasowo aresztowanej w postępowaniu przygotowawczym zajmuje się Prokurator prowadzący śledztwo  lub nadzorujący dochodzenie prowadzone przez Policję przeciwko aresztowanemu. Po wniesieniu do Sądu aktu oskarżenia Prokurator przekazuje osobę aresztowanego do dyspozycji tego Sądu, do którego przesłał akt oskarżenia. Z tą chwilą uprawnienie do cenzury korespondencji z tymczasowo aresztowanym przechodzi na Sędziego, do którego referatu trafiła sprawa karna aresztowanego.

W wypadku gdy tymczasowo aresztowany pozostaje do dyspozycji kilku organów, jego korespondencję przesyła się temu organowi, którego postanowienie wprowadzono do wykonania jako pierwsze, chyba że organy te zarządzą inaczej.

Organ, do którego dyspozycji pozostaje tymczasowo aresztowany, może odstąpić od cenzurowania jego korespondencji. Takie odstąpienie może być zupełne lub tylko częściowe ( tzn. w części dotyczącej określonych adresatów , w określonym czasie). Zarządzenie to wydaje – w zależności od tego, do czyjej dyspozycji pozostaje tymczasowo aresztowany – prokurator albo prezes sądu lub upoważniony sędzia. 

Zgodnie z art. art. 217a § 2 k.k.w dyrektor aresztu śledczego także może podjąć decyzję o zatrzymaniu, cenzurze lub nadzorze nad korespondencją tymczasowo aresztowanego, ale tylko wówczas, gdy żaden z organów, do którego dyspozycji tymczasowo aresztowany pozostaje, nie zarządził kontroli tej korespondencji.  Odpowiednie stosowanie art. 105 § 4 k.k.w oznacza, że dyrektor aresztu śledczego może podjąć decyzję w omawianym przedmiocie, gdy wymagają tego względy bezpieczeństwa aresztu lub porządku publicznego. Decyzje te podlegają kontroli sędziego penitencjarnego z punktu widzenia ich prawidłowości i legalności, a skazany może je zaskarżyć do sądu penitencjarnego (art. 7 § 1 k.k.w).

Artykuł 217a § 1 k.k.w nie uznaje cenzury korespondencji za wymóg obligatoryjny, uzależniając tę czynność od woli  organu, w którego dyspozycji pozostaje tymczasowo aresztowany lub dyrektora aresztu śledczego. Wydaje się zatem słuszne, że jeśli nie istnieje obawa, iż w treści listu kierowanego do tymczasowego aresztowanego lub przez niego wysłanego nie znajdują się informacje godzące w prawidłowy tok postępowania, wymienione organy powinny rezygnować z kontroli.

 Zgodnie z art. 217b § 2 k.k.w korespondencję tymczasowo aresztowanego z Rzecznikiem Praw Obywatelskich, Rzecznikiem Praw Dziecka oraz organami powołanymi na podstawie ratyfikowanych przez Rzeczpospolitą Polską umów międzynarodowych dotyczących ochrony praw człowieka przesyła się (bez cenzury) bezpośrednio do adresata. Przepis ten stosuje się odpowiednio do korespondencji tymczasowo aresztowanego z organami ścigania, wymiaru sprawiedliwości i innymi organami państwowymi oraz organami samorządu terytorialnego, chyba że organ, do którego dyspozycji tymczasowo aresztowany pozostaje, zarządzi inaczej.

Zgodnie z przepisami § 16 i 17 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania tymczasowego aresztowania z dnia z dnia 25 sierpnia 2003 r. (Dz.U. Nr 152, poz. 1494) korespondencję urzędową tymczasowo aresztowanego administracja aresztu przyjmuje codziennie i przekazuje właściwemu organowi dysponującemu nie później niż drugiego dnia roboczego od daty jej otrzymania.

 

Autor: Aplikant Adwokacki Patrycja Ponikowska

 

 

Opublikowano artykuły | Skomentuj

Jak uzyskać zgodę na widzenie z tymczasowo aresztowanym?


Tymczasowe aresztowanie jest najbardziej uciążliwą formą  formą pozbawienia wolności. 
Osoba tymczasowo aresztowana  doznaje wielu ograniczeń w zakresie jej odwiedzin przez osoby najbliższe, korespondencji z osobami spoza Aresztu Śledczego oraz poruszania się na terenie Aresztu Śledczego w porównaniu z innymi osadzonymi odbywającymi karę pozbawienia wolności na podstawie prawomocnego wyroku skazującego za przestępstwo. Te ograniczenia wynikają z celu stosowania środka zapobiegawczego w postaci  tymczasowego aresztowania wolności, jakim jest zapewnienie prawidłowego toku postępowania karnego, a więc uchronienie tego postępowania przed bezprawnymi działaniami podejrzanego lub oskarżonego o przestępstwo. 

Okres tymczasowego aresztowania jest bardzo uciążliwy dla aresztowanego i jego rodziny. Trwający czasami wiele miesięcy okres  osadzenia w Areszcie Śledczym sprawia, że wielu aresztowanych załamuje się psychicznie. W tym sensie każdy areszt tymczasowy stawia podejrzanego/oskarżonego w bardzo trudnej sytuacji procesowej. Wielu aresztowanych przyznaje się do popełnienia przestępstw, których w rzeczywistości się nie dopuścili w nadziei na uchylenie tymczasowego aresztowania i zwolnienie z Aresztu Śledczego. 

Regularny kontakt osoby aresztowanej z rodziną ułatwia jej przetrwanie tego trudnego okresu. Dlatego postanowiłam napisać artykuł poświęcony zagadnieniu kontaktu osób aresztowanych z osobami najbliższymi.

Zgodnie z art. 217 § 1 kodeksu karnego wykonawczego na widzenie z osobą tymczasowo aresztowaną  wymagana jest zgoda:

  • Prokuratora prowadzącego śledztwo lub nadzorującego dochodzenie przeciwko osobie tymczasowo aresztowanej – do momentu skierowania do Sądu aktu oskarżenia

  • Sędziego  – po wniesieniu do Sądu aktu oskarżenia.

Wraz ze skierowaniem do Sądu aktu oskarżenia Prokurator przekazuje do dyspozycji Sądu osobę tymczasowo aresztowanego. Z tą chwilą wszelkie decyzje dotyczące aresztowanego, w tym decyzje o zgodzie na widzenia podejmuje Sąd.

Prokurator lub Sędzia  wyrażając zgodę na widzenie, wydaje zarządzenie, które nie wymaga uzasadnienia i nie podlega zaskarżeniu. Natomiast na zarządzenie o odmowie wyrażenia zgody na widzenie z osobą najbliższą, zgodnie z art. 217 § 1c kodeksu karnego wykonawczego, zarówno aresztowanemu jak i tej osobie przysługuje zażalenie.

Jeżeli zarządzenie o odmowie zgody na widzenie wydał Prokurator, wówczas zażalenie przysługuje do Prokuratora nadrzędnego. Jeśli zgody na widzenie odmówił Sędzia wówczas zażalenie należy wnieść do do Sądu, do którego dyspozycji pozostaje tymczasowo aresztowany. 

Odmowa wyrażenia zgody na widzenie aresztowanego z osobą dla niego najbliższą może nastąpić jedynie w przypadkach określonych w art. 217 § 1b kodeksu karnego wykonawczego tzn. wtedy, gdy:

  • zachodzi uzasadniona obawa, że widzenie zostanie wykorzystane w celu bezprawnego utrudnienia postępowania karnego

lub

  • zachodzi uzasadniona obawa, że widzenie zostanie wykorzystane do popełnienia przestępstwa, w szczególności tymczasowo aresztowany będzie namawiał odwiedzającego  do popełnienia przestępstwa.

Sędzia albo Prokurator, podejmując decyzję o odmowie wyrażenia zgody na widzenie z aresztowanym, ma obowiązek wykazania, że te okoliczności są realne i w pełni uzasadnione. W praktyce oznacza to, że nie można powoływać się jedynie na hipotetyczną możliwość wystąpienia takich warunków uzasadniających odmowę wyrażenia zgody na widzenie.

Osobie tymczasowo aresztowanej przysługuje prawo, do co najmniej jednego widzenia w miesiącu z osobą należącą do kręgu osób najbliższych.

Zgodnie z paragrafem 23 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania tymczasowego aresztowania z 25 sierpnia 2003 r., (Dz.U. Nr 152, poz. 1494) widzenie trwa 60 minut. W uzasadnionych przypadkach Dyrektor Aresztu Śledczego może indywidualnie zezwolić na przedłużenie czasu widzenia lub udzielenie tymczasowo aresztowanemu więcej niż jednego widzenia w tym samym dniu. W widzeniu mogą uczestniczyć nie więcej niż dwie osoby pełnoletnie.

W myśl art. 217 § 2 kodeksu karnego wykonawczego widzenia odbywają się pod nadzorem funkcjonariusza Służby Więziennej w sposób uniemożliwiający bezpośredni kontakt tymczasowo aresztowanego z osobą odwiedzającą. Od tej zasady prawo wykonawcze przewiduje wyjątki. Organ, do którego dyspozycji pozostaje aresztowany (Sędzia albo Prokurator) może wydać zezwolenie na widzenie umożliwiające bezpośredni kontakt tymczasowego z osobą odwiedzającą. Wtedy osadzony może spożywać artykuły żywnościowe i napoje zakupione na terenie aresztu śledczego przez osoby odwiedzające.

Autor: aplikant adwokacki Patrycja Ponikowska 

 

Opublikowano artykuły | 27 komentarzy

Jak długo można być aresztowanym w postępowaniu przygotowawczym?

W postępowaniu przygotowawczym, a więc przed wniesieniem aktu oskarżenia do Sądu, podejrzany może być tymczasowo aresztowany nie dłużej niż  3 miesiące. Wynika to z treści art.263§1 k.p.k.

Wyjątkowo, po upływie 3-miesięcznego okresu tymczasowego aresztowania, Sąd może na wniosek Prokuratora przedłużyć je na kolejny okres czasu na podstawie art.263§2 k.p.k. Łączny okres tymczasowego aresztowania podejrzanego do czasu wniesienia przeciwko niemu aktu oskarżenia nie powinien przekroczyć 12 miesięcy. Co do zasady to najdłuższy okres, przez jaki podejrzany może być tymczasowo aresztowany w postępowaniu przygotowawczym.

W szczególnych okolicznościach, po upływie 12 miesięcy tymczasowego aresztowania Sąd może je przedłużyć na dalszy czas oznaczony, który nie został określony przez ustawodawcę. Może się zatem zdarzyć, że podejrzany jest tymczasowo aresztowany w postępowaniu przygotowawczym, a więc  przed wniesieniem do Sądu aktu oskarżenia nawet 3, 4 lata, choć powinno to mieć miejsce w zupełnie wyjątkowych okolicznościach.

Za każdym razem, Prokurator wnioskując do Sądu o przedłużenie tymczasowego aresztowania wobec podejrzanego powyżej 3 miesięcy, powinien wskazać Sądowi:

  • jakie jeszcze istotne czynności procesowe trzeba przeprowadzić

  • czemu nie można ich było przeprowadzić dotychczas

  • dlaczego w trakcie planowanych czynności procesowych koniczne jest dalsze tymczasowe aresztowanie podejrzanego

Jeżeli Prokurator nie wykaże choć jednej z tych okoliczności, wówczas Sąd powinien odmówić przedłużenia tymczasowego aresztowania podejrzanego w postępowaniu przygotowawczym.

 Polub mój funpage na facebook'u

Opublikowano artykuły | 5 komentarzy